Mam PESEL, który na młodych pracownikach bankowych robi piorunujące wrażenie – od zdumienia po osłupienie. Ich wzrok wyraża podziw i niedowierzanie, że taki antyk przyszedł po pieniądze. Nie martwi mnie to, bo pamięć dopisuje. A i skojarzenia niekiedy dowodzą, że trochę szarych komórek zostało.
Zmartwiłem się pokazywanym w licznych telewizjach obrazkiem policjanta, który na stacji benzynowej służbową teleskopową pałką łomotał jakiegoś człowieka, który wcisnął się podobno bez kolejki do tankowania paliwa. W ostatnich minutach do północy, kiedy kończyła się sprzedaż tańszej benzyny. Stawką tego konfliktu była oszczędność 30-40 złotych, której mógł nie uzyskać policjant, więc wyciągnął pałkę. Wysłał jednak mocny sygnał alarmowy, który wszyscy powinni usłyszeć.
Powrócę do zamierzchłej przeszłości. Wojna, którą Amerykanie toczyli ponad pół wieku temu w Wietnamie była bez sensu – i bez perspektywy wygrania. Jej punktem zwrotnym stała się relacja ze zbrodniczego mordu mieszkańców wioski My Lai, szczególnie zdjęcie oszalałych ze strachu kobiet i dzieci, uciekających przed masakrą. Sprawę początkowo zatuszowano, ale wyszła na jaw po półtora roku i wstrząsnęła Amerykanami. Pod presją mediów i społeczeństwa prezydent Nixon nakazał wycofanie się z Wietnamu. Wojna zakończyła się porażką militarną i klęską moralną, największą w historii Ameryki.
Nasz policjant z pałką na stacji benzynowej nijak się ma do zbrodni w My Lai. Chciałbym jednak, żeby jego sfilmowane zachowanie wstrząsnęło tymi, którzy mogą coś zrobić, jak też przekonało ich, że muszą to uczynić szybko i skutecznie. Zachowanie policjanta jest sygnałem napięcia, w jakim żyją miliony Polaków, złych nastrojów, które narastają, poczuciu zagrożenia, samotności i bezradności. Jakość naszego życia publicznego jest marna i wywołuje przygnębienie. Opozycja codziennie produkuje złą energię, operuje inwektywami i usilnie przekonuje, że Polska jest w ciężkim kryzysie. Grożącym utratą niepodległości i załamaniem wszystkiego, co dla nas ważne. Wielokrotne powtarzanie złych, nawet ewidentnie fałszywych informacji, denerwuje, niepokoi, irytuje. Tworzy napięcia, z którymi coraz więcej ludzi sobie nie radzi. Gabinety psychiatrów i psychologów są oblegane, mnożą się samobójstwa dzieci i młodych ludzi. Na drogach trwa wojna kierowców, na ulicach byle pretekst wystarcza do wszczęcia awantury, niekiedy kończącej się krwawo. Naprawdę, źle to wygląda.
I to w sytuacji, jakiej Polska nie doświadczyła od stuleci. Wystarczy rozejrzeć się wokół, by dostrzec skalę naszego sukcesu: tętniące życiem miasta, zadbane wiejskie domy tonące w kwiatach, świetne drogi, a przy nich nowoczesne fabryki i magazyny. Stacje benzynowe elegancją, rozmachem i czystością budzą podziw Niemców. Mamy najwyższe w Europie wydatki na obronność w relacji do Produktu Krajowego Brutto oraz gospodarkę, która imponuje tempem rozwoju i odpornością na światowe zawirowania.
Polska, która 37 lat temu znalazła się na krawędzi totalnego załamania, wręcz katastrofy humanitarnej, jest obecnie podziwiana jako wzór dla innych. Dzisiaj jesteśmy w G20, elitarnym klubie najbardziej rozwiniętych gospodarek świata. W 1981 roku Lech Wałęsa wracał z wizyty w Tokio. Pracowałem wtedy w Londynie, na lotnisku szef Solidarności zapowiedział, że zbudujemy w Polsce drugą Japonię. Przy całej sympatii dla Wielkiego Elektryka, w duchu uśmiechnąłem się wyrozumiale. A dzisiaj – podstawowy wskaźnik PKB, uwzględniający parytet siły nabywczej, na jednego mieszkańca mamy taki, jak w Kraju Kwitnącej Wiśni.
Odnosimy największe sukcesy w swojej historii. Uniknęliśmy patologii przebudowy gospodarki na rynkową, masowych kradzieży majątku narodowego przez oligarchów, jak stało się w Rosji. Niektóre rzeczy mogliśmy zrobić inaczej, niewiele jednak lepiej. Teraz pławimy się w blasku międzynarodowej sławy świetnie zarządzanego państwa, które jest rozsądne, odpowiedzialne, z którym warto utrzymywać przyjazne kontakty.
Nigdy w historii Polska nie była tak podziwiana i szanowana jak dzisiaj. Jesteśmy bohaterami w najbliższych mi mediach – brytyjskich. To, co dzieje się w Polsce, nazywają tam „The Polish Miracle” (Polski Cud). Polacy, którzy po wojnie, w której tak bardzo Brytyjczykom pomogli, byli zapomniani i pomijani, dzisiaj są ogromnie cenieni i zachęcani do pozostania na stałe. Nie tylko media nas chwalą. Poważne instytucje badawcze analizują z aprobatą konstruktywną rolę, jaką odgrywamy na zapalnej dzisiaj wschodniej flance NATO. W Europie jesteśmy ważnym rozgrywającym i jednym z nielicznych państwa kontynentu, który zachowuje poprawne relacje z Ameryką.
Media komplementują naszą rozwagę i stabilność strategii oraz skuteczność jej realizacji. Turyści głosują za Polską portfelami. Jesteśmy jednym z najbardziej atrakcyjnych kierunków podróży w Europie. Przybyszom odpowiada bezpieczeństwo, uśmiechnięta gościnność, świetne restauracje i hotele. Dzisiaj Polska jest światową „success story”.
Dlaczego więc, skoro jest tak dobrze, coraz więcej Polaków uważa, że sprawy źle idą. Skąd więc ta sprzeczność między zewnętrzną opinią o jakości życia Polaków i naszymi w tej sprawie odczuciami? Z powodów, których na szczęście nie widzą zagraniczni politycy, biznesmeni czy turyści. Męczy nas chaos naszego życia publicznego i świadomość, że nie wszystko jest tak piękne, jak z daleka wygląda. Na komfort (lub jego brak) życia człowieka wpływają z pewnością wielkie sprawy. Bliższe są jednak realia codziennego dnia, do których mamy mnóstwo zastrzeżeń.
Polityka w Polsce nie służy poprawie życia wszystkich obywateli, tylko utrzymaniu posad politycznych zawodowców, ich rodzin, przyjaciół i kolegów partyjnych. Burza publicznej dyskusji w końcu sierpnia i początku września dotyczyła wyłącznie tego, kto najbardziej zanurzony jest w gnojówce Zondacrypto. Dobrze, że sprawę postanowiono wyczyścić, źle, że pochłonęła ona cały czas i siły naszych wybrańców. Styl dyskusji mógł doprowadzić uczciwego człowieka do rozpaczy. Utkwił mi w pamięci obraz zachwyconej sobą blondyny, która siedząc w ławie sejmowej i żując gumę szczekała głośno podczas debaty. Ciekawy pomysł, choć nieprecyzyjnie wykonany. Stworzenia z kurzym mózgiem gdaczą, nie szczekają.
Oglądając na wizji taką osobistość, która ma dbać o nasze dobro, można popaść w depresję. Coraz więcej Polaków tego doświadcza. Nawała informacji, często nienawistnych i groźnych, ich przytłacza. Nie widać w akcji tych, którzy mogą i powinni Polaków bronić, uspokajać i pomagać. A jest to kopalnia politycznego złota. Nie potrzeba do tego żadnych inwestycji, wystarczy chęć i zdolność sprawnego działania. Ugrupowanie polityczne, które na taki pomysł wpadnie i go zrealizuje, ma zapewnione kilka kadencji rządów. Wdzięczni Polacy to zapamiętają i hojnie odpłacą swoją wyborczą wdzięcznością.
Strategia wspólnej pracy z setkami tysięcy, a może milionami Polaków nad usuwaniem wszystkiego, co przeszkadza im w życiu, irytuje i osłabia odczuwanie przez nich sukcesu, jest prosta, mało kosztowna i nie wymaga żadnych rewolucji. Rząd ogłasza poszukiwanie bezsensownych przepisów utrudniających życie i zapowiada akcję szybkiego ich usuwania. Nie będzie to kampania przeciw urzędom i urzędnikom. Wręcz przeciwnie, zyskają oni większy autorytet i szacunek społeczeństwa. Powszechność tych pozytywnych działań stworzy szeroką platformę pozytywnego oddziaływania politycznego. Rząd poprą nawet ci, którzy dotychczas byli daleko od takiej akceptacji. Ujawniona zostanie pustka argumentacji polityków operujących hasłami agresji i nienawiści. Polacy połączą się we wspólnych wysiłkach poprawiania działania państwa – i polepszania swojego życia. Powróci uśmiech na twarze skrzywione dzisiaj grymasem niezadowolenia lub złości.
Tak łatwo można to osiągnąć. Mój ulubiony felietonista prof. Robert Gwiazdowski opisał ostatnio przypadki absurdalnej lokalizacji kilkunastu znaków drogowych na drogach, którymi jeździ. Często za bezsensownym znakiem ograniczenia prędkości stoi policjant z suszarką! Zatrzymanie, mandat, zduszona lub ujawniona złość kierowcy. Codziennie przejeżdżają tam dziesiątki tysięcy samochodów. Ileż ta urzędnicza niefrasobliwość powoduje złej krwi, irytacji, przekonania, że państwo działa bezsensownie!
Administracja podatkowa traktuje obywatela jak przestępcę, którego trzeba złapać i przykładnie ukarać. Nikt nie przeprowadza takiego rachunku: „ujęty” z powodu podatkowych błędów przedsiębiorca niekiedy musi zamknąć firmę, zwolnić kilkuset ludzi. Potem się sądzi. Kiedy wygrywa, państwo walczy jak lew, żeby mu pieniędzy nie oddać. Lepiej nie wyobrażać sobie, co on i jego koledzy o takim państwie myślą. A przecież można pomoc delikwentowi naprawić błąd, zapłacić rozłożoną na raty karę, utrzymać zatrudnienie i produkcję, przysporzyć państwu jeszcze wielu milionów podatkowych wpływów w przyszłości. Jeśli takie zasady zostaną przyjęte, łatwiej będzie utrzymać wzrost gospodarki, łatwiej zagwarantować poparcie przedsiębiorców.
Nie są to marzenia pogodnego emeryta, który chce wprowadzać niebo na ziemi. Z bliska obserwowałem Margaret Thatcher, która uratowała Wielką Brytanię. Postawiła na przedsiębiorczość, a w urzędach podatkowych zastosowano obowiązek pomocy przedsiębiorcom w naprawie błędów podatkowych. Powstały też, o zgrozo, wydziały udzielające porad, jak obniżyć płacone podatki. Instalując na przykład ocieplenie domu, czego koszty odliczano od dochodu. Co z tego miało państwo? Uśmiechniętego obywatela i oszczędności energii, do której produkcji importowano paliwa.
Można wiele zyskać, unikając konfliktu, używając rozsądnych argumentów spokojnej dyskusji. W PRL jedną z moich dziennikarskich specjalizacji była energia atomowa. W Wiedniu działała Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, często tam jeździłem. Dziennikarz za granicą miał prawo wydać kilka dolarów na prasę. Kupiłem „Playboya”, który oprócz ponętnej blondynki na okładce zamieścił wywiad rzekę z Fidelem Castro. Wywiad przetłumaczyłem, redakcja go wykorzystała, ale pieniędzy za zakup „pornograficznego pisemka” nie oddano. Odwołałem się, sprawa trafiła do ministra finansów, z którym pochyliliśmy się nad egzemplarzem. Wydawał się bardziej zainteresowany blondynką niż Fidelem Castro, ale moją argumentację uwzględnił i zmienił przepis. Od tego momentu już nie trzeba było wypisywać tytułu, wystarczyła adnotacja „wydatek na prasę”.
Poważniejszą operację wykonałem już w wolnej Polsce. Pięknie rozwinął się sektor produkcji samochodów specjalnych: karetek pogotowia, bankowozów itp. W pewnym momencie fiskus zmienił zasady opodatkowania, co mogło zniszczyć ten elegancki technicznie biznes. Wspólnie z przedsiębiorcami podjęliśmy działanie, argumentując bezsensowność takiej decyzji. Nie było łatwo, ale trafił się akurat minister finansów, który potrafił słuchać i analizować liczby. Sektor działa i pięknie się rozwija.
Rozsmakowałem się w pochwałach pod własnym adresem, więc jeszcze jeden przykład. Kiedyś byłem zaprzyjaźniony z komendantem głównym policji. Otwarty umysł, nawet na dziwaczne propozycje. Takie jak ponawiana przeze mnie sugestia włączania niebieskich świateł sygnałowych w radiowozach podczas policyjnej interwencji. Komendant oponował, że takie ujawnienie obecności zmniejszy skuteczność np. kontroli drogowych, bo kierowcy je zauważą i będą zwalniać. Ja argumentowałem, że niebieskie światła skłaniają do przestrzegania przepisów i dają obywatelom poczucie bezpieczeństwa. Długo to trwało, ale światła błyskają – i chyba nie jest źle.
Zachęcam do takich działań pod hasłem „Prosto, przyjaźnie, lepiej”. Miliony Polaków przyjmie je z radością i satysfakcją. Nareszcie poczują, że ktoś się nimi opiekuje, troszczy o ich łatwiejsze, lepsze życie. Powstanie potężny „miękki kapitał” polityczny, z wielką zawartością „kapitału przyjaźni” wobec tych, którzy o tym pomyśleli i tym się skutecznie zajęli. Ronald Reagan miał swój „kitchen cabinet” (gabinet kuchenny) złożony z tuzina szefów wielkich firm doradzających prezydentowi w sprawach gospodarki. Donald Tusk może stworzyć grupę doradców, ludzi mądrych, doświadczonych, uczciwych i sprawnych. Będą śledzić media i codzienne życie, analizować wnioski obywateli w sprawach dotyczących milionów Polek i Polaków. Jak działać prosto i przyjaźnie, aby mniej było powodów do zmartwień, a więcej do radości.
Wszyscy będą zachwyceni. A w polityce oznacza to głosy. Bardzo dużo głosów za tym, żeby żyć lepiej.
Tadeusz Jacewicz



